ΟΧΙ και λάθη σπαραχτικά

Επέτειος του ποδοπατημένου μας ΟΧΙ. Εκείνου που είπε ο λαός, αλλ' όχι η ηγεσία του.

Δεν ξεχνάμε; Συγχωράμε και προχωράμε; Δεν ξέρω. Με κατακλύζουν μνήμες, σκέψεις και αισθήματα. Αλλά η διαρκής επιστροφή πετρώνει, όπως τη γυναίκα του Λωτ. Δεν υπάρχουν περιθώρια μήτε για αντιστροφές του χρόνου μήτε για ψυχαναλύσεις.

Και ο πολιτικός χρόνος, πυκνός, έχει παρέλθει. Ένας ρεαλισμός (όχι πολιτικός ρεαλισμός) απαιτεί να κατανοήσουμε διαφορετικά την κατάσταση του παρόντος μας. Η πολιτική ανάθεση μας έχει πολλαπλά προδώσει.

Προσωπικά στρέφομαι στην εργασία και τη δημιουργία. Δεν την κατανοώ ως ατομική υπόθεση, υπόθεση καριέρας ή προσωπικής επιτυχίας σε ένα δαρβίνειο ανταγωνισμό. Την κατανοώ μάλλον ως μια πολιτική δράση που συντελείται στη βάση της κοινωνίας, μιας κοινωνίας που όντας προδομένη δεν κάνει το "σπαραχτικό λάθος" να αποδεχτεί την ήττα (Ν. Καρούζος), αλλά επιμένει να δημιουργεί και δημιουργώντας να πολιτεύεται.

Μεταφράζω, λοιπόν, παρά την ψύξη και τον αφόρητο πόνο στη δεξιά ωμοπλάτη, που σχεδόν δεν με αφήνει να κάτσω σε καρέκλα, πόσο μάλλον να γράφω σε υπολογιστή. Και είναι η μετάφραση διαδήλωση. Είτε με καλοκαιρία, είτε με χημικά, μεταφράζω. Και μένω εκεί, στην καρδιά της μετάφρασης, στην καρδιά της πλατείας, που με έναν ιδιότυπο τρόπο δεν έχει αδειάσει.

Ενός Κακού, Μύρια έπονται

Αυτό το κείμενο δεν απευθύνεται στο γενικό κοινό: απευθύνεται σε καλόπιστους ανθρώπους που έχουν την αγωνία του μέλλοντός τους, και όχι σε εκείνους που σκοπίμως σκορπούν ζιζάνια, είτε γιατί έχουν εγνωσμένη πολιτική ταυτότητα είτε γιατί έχουν άλυτα προσωπικά θέματα να λύσουν.

Μια ατυχής υπερβολή στη σάτιρα σε ατμόσφαιρα ιλαρή οδήγησε βουλευτή της αριστεράς, ανάμεσα σε τραγούδια και κεράσματα στο πλαίσιο παραδοσιακών καρναβαλικών εκδηλώσεων, να προσφέρει μεταλαβιά από ένα γουδί, χωρίς ίσως πλήρη επίγνωση ότι η ενέργειά του θα προσβάλει την πίστη και τα άγια των αγίων κάποιων χριστιανών συμπολιτών του.

Εκφράζοντας τους τελευταίους, ένας ιεράρχης, επίσης γνωστός για τον ακέραιο χαρακτήρα του αλλά και για την αντιφασιστική του δράση, αντέδρασε έντονα. Όχι μόνο έβγαλε από μία συγκεκριμένη ενέργεια γενικευτικό συμπέρασμα για το πρόσωπο αλλά απηύθυνε ερώτημα στον πρόεδρο του Σύριζα, αν θα κυβερνήσει με τέτοιο επίπεδο συνεργατών.

Και οι δύο είναι πρόσωπα που εκτιμώ.

Ο μεν Βαγγέλης Διαμαντόπουλος ίσως δεν συνειδητοποιεί ότι η βουλευτική του ιδιότητα προσδίδει στις πράξεις του διαστάσεις που ενδεχομένως δεν είχε αρχικά διανοηθεί.

Αλλά και ο Σισανίου Παύλος επίσης δεν συνειδητοποιεί το βάρος που έχει η έκφραση γνώμης από τη θέση του επισκόπου, δηλαδή δεσπότη. Διότι αμέσως μετά σήκωσε το θέμα ο Θεσσαλονίκης Άνθιμος, με τον γνωστό του ιδιαίτερο, χειραγωγητικό και συναλλακτικό τρόπο, αλλά και πολλοί άλλοι βρήκαν την ευκαιρία ή το πρόσχημα για αντικομουνισμό.

Η ανακοίνωση του Σύριζα προσπάθησε να κρατήσει ισορροπίες, αλλά απαξιώθηκε ως καθ’ υπαγόρευσιν. Οι μεν θυμήθηκαν όλα τα αντικομουνιστικά τους σύνδρομα, οι δε ότι ζούμε σε θεοκρατία.

Η δεξιά ευλογεί τον Ύψιστο για το ανέλπιστο δώρο, την ώρα που ο λαός ωδινάται και αναρωτιέται πώς θα βγάλει από πάνω του τα μνημόνια και την καθολική καταστροφή που συντελείται στη χώρα.

Μα αυτό ακριβώς ήταν το αρχικό θέμα της σάτιρας του Διαμαντόπουλου, η κηδεία του μνημονίου. Και αυτό τελικά δεν υπηρετείται από το διχασμό που γεννήθηκε. Για να πούμε λοιπόν ορισμένα βασικά:

·           Η σάτιρα είναι ελεύθερη

·           Η σάτιρα κρίνεται ως προς το ποιόν της και την ευστοχία της

·           Η γνώμη είναι ελεύθερη

·           Η γνώμη όταν εκφέρεται δημόσια και από δημόσια πρόσωπα πρέπει να προβλέπει τα [ενδεχομένως και μη επιθυμητά] παραγόμενα αποτελέσματα

·           Όλοι καλούνται να έχουν συναίσθηση της ευθύνης που πηγάζει από τη θέση τους

·           Κάθε γεγονός, όταν απομονώνεται από το συγκείμενο, αποκτά διαστάσεις που πιθανώς δεν έχει

·           Ο σεβασμός στην ανεξιθρησκία είναι αντίθετος προς την καλλιέργεια φονταμενταλιστικού μένους ή προσβολή των συμβόλων κάθε θρησκείας

·           Ο σεβασμός στην ανεξιθρησκία δεν επιτυγχάνεται με την επίκληση στην αριθμητική δύναμη μιας θρησκευτικής κοινότητας, εργαλείο για να επιβάλλει κανείς την άποψή του

Κατά συνέπεια:

·           Η αριστερά οφείλει να ερευνήσει αν θα γίνει η ίδια θρησκεία και θα χωρίσει τους πολίτες σε «ορθοδόξους» ή «αιρετικούς» καλώντας τους σε ιδεολογικού τύπου συμπαράταξη, ή αν θα τους καλέσει στη βάση πολιτικών προταγμάτων και συμφωνίας

·           Η εκκλησία καλείται να δει αν θα είναι με την κοινωνία ή με την εξουσία – ή ελευθερία ή επιβολή: και τα δύο μαζί δεν γίνεται.

Όσοι αριστεροί επέκριναν χθες για σεξισμό την όντως σεξιστική και αηδή σάτιρα κατά των Κωνσταντοπούλου-Μακρή από το γνωστό συγκρότημα τύπου, δεν μπορεί να αρνούνται σήμερα το δικαίωμα κριτικής στη σάτιρα.

Δεν μπορεί επίσης ο δημόσιος λόγος να διολισθαίνει σε απίθανα μεγέθη χυδαιότητας είτε από τη μία είτε από την άλλη πλευρά, σε πουριτανικού τύπου αποκλειστικότητες, σε αριστερόμετρα και ορθοδοξόμετρα κ.ο.κ.

Ένα λάθος έγινε, ας κλείσει εκεί.

Χωρίς λοιπές προεκτάσεις και δόλια συμπεράσματα.

***

Γενικότερα –και πέρα από τα πρόσωπα και το συγκεκριμένο συμβάν–, θα είχα να πω και το εξής σε τόνο πιο προσωπικό:

Ως χριστιανή και αριστερή δεν εκχωρώ σε κανέναν το δικαίωμα αποκλειστικής εκπροσώπησης, είτε της αριστεράς είτε της πίστης. Καλούμαστε να ζήσουμε σεμνά και ταπεινά στο όποιο σκιερό σεντούκι μας εκχωρήσουν κάποιοι αυτόκλητοι εκπρόσωποι, που παρά τον ανέμελο αέρα τους συχνά δεν μπορούν να αποκρύψουν την εξουσιαστική φύση των αποκλεισμών. Δεν μπορεί όμως κανείς να οδηγήσει άνθρωπο με αριστερή κουλτούρα σε μια ανελεύθερη και δειλή φυτοζωή.

Αντίθετα, τα κόμματα της αριστεράς εγκαλούνται για τις ποικίλες φοβίες τους σε ό,τι αφορά την προσέγγιση αριστερών και χριστιανών αλλά και γιατί μοιάζει να αποδέχονται περισσότερο την Εκκλησία ως εξουσία από τους χριστιανούς αριστερούς αγωνιστές στην κοινωνία.

Και αυτό είναι διπλά οχληρό.

Ως χριστιανοί στην κοινωνία υφιστάμεθα την πίεση της εκκλησιαστικής διοίκησης και την αθλιότητα μιας πολυετούς συντηρητικής νοοτροπίας και πρακτικής. Υφιστάμεθα όμως και κάθε λογής προπηλακισμούς από δήθεν αριστερόφρονες επαναστάτες, κάποτε του γλυκού νερού, και μάλιστα κάποιους που θέλουν την αποκλειστικότητα στη νομή της πίττας που ονειρεύονται να ’ρθει. Και στο επίπεδο αυτό, θα τα βρουν μια χαρά με τους χειρότερους και όχι τους καλύτερους της εκκλησιαστικής κοινότητας.

Αυτό που απασχολεί εμάς ως πολίτες είναι ένα πολύ σοβαρό ερώτημα για την αριστερά. Σοβαρό και δυσάρεστο.

Ένα μέρος του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, μεταξύ αυτών και άνθρωποι που σχεδιάζουν οικονομική πολιτική, δημιουργούν ποικίλα ερωτηματικά με το βίο και την πολιτεία τους, και κυρίως με την πολυγλωσσία τους.

Ένα άλλο μέρος που στελεχώνει την αξιωματική αντιπολίτευση, αυτό στο οποίο ελπίζουμε να φέρει την αλλαγή, επικεντρώνεται σε συμβολικού τύπου ενέργειες. Ή τουλάχιστον, στο σημερινό μιντιακό σύστημα, τέτοιες δράσεις είναι που προσελκύουν την προσοχή ενώ άλλες περνούν απαρατήρητες.

Όσο όμως εμείς προσέχουμε τέτοιες ενέργειες, όσο ασχολούμαστε με τέτοια ζητήματα, θετικά ή αρνητικά αδιάφορο, τόσο μένουν εκκρεμή σοβαρά θέματα πολιτικής ταυτότητας, κατεύθυνσης και σχεδιασμού.

Τελικά όπιο του λαού και εργαλείο αποπροσανατολισμού μπορεί να είναι και η ιδεολογία και η θρησκεία και η επανάσταση και η κάθε λογής μεγαλόστομη ρητορεία.

Το ζητούμενο όμως είναι η πολιτική. Και αυτό παραμένει ακόμα ασαφές... και αμφίβολο.

Στο μεταξύ θεωρώ ότι δεν μπορούμε να αναλωνόμαστε σε σκιαμαχίες που δεν έχουν νόημα και ουσία. Καθόλου μάλιστα.

Ο Εθισμός στο Θάνατο

Λεπτομέρεια από πίνακα δικό μου, Ακρυλικό σε χαρτόνι.

Ο θάνατος μάς κυκλώνει ολόγυρα. Οι ειδήσεις με τα θύματα της κρίσης έρχονται σε επάλληλα κύματα. Οι άστεγοι πεθαίνουν. Οι άρρωστοι πεθαίνουν. Οι άνεργοι πεθαίνουν. Οι συνταξιούχοι απαιτείται να πεθαίνουν – τα ταμεία δεν βαστούν. Οι μετανάστες θαλασσοπνίγονται και πεθαίνουν. Όσοι δεν θέλουν άλλο να ζήσουν, τι άλλο; αυτοκτονούν και πεθαίνουν. Όσοι διεκδικούν κάτι καλύτερο στη ζωή, ήδη λογαριάζουν με την πιθανότητα του θανάτου, σε κάθε διαδήλωση, σε κάθε βήμα.

Ο θάνατος έχει αποκτήσει γύρω μας μια κανονικότητα πολύ παράδοξη. Πόσο μάλλον που ζούμε σε έναν πολιτισμό που λυσσαλέα τον πολεμούσε μέχρι τώρα και τον απωθούσε ως υπέρτατη όχληση, ως κάτι οιονεί αφύσικο. Κι αν η αστική, κυρίως δυτική, αποξένωση από το γεγονός του θανάτου, την περίοδο της ευμάρειας, ήταν κάτι που δεν επέτρεπε την ολοκλήρωση της ίδιας της πρόσληψης της ζωής, η σύγχρονη εξοικείωση με το θάνατο αναδεικνύεται εξίσου νοσηρή.

«Τριτοκοσμικές» εικόνες, με την απαξίωση της ανθρώπινης ζωής δεδομένη, αρχίζουν να εγγίζουν την αφήγηση της αστικής μας μητρόπολης, αλλά και πολλών κρυφών και σιωπηλότερων γωνιών της επικράτειας. Αν μέχρι τώρα κάποιες σκελετικές αφηγήσεις κρύβονταν για να μη διαταράξουν τη βιτρίνα της μνημονιακής επιτυχίας στη μείζονα οργανική αφήγηση της εξουσίας, τώρα ήδη ουδείς εντυπωσιάζεται. Πατούμε στα πτώματα και προχωρούμε, συνεχίζουμε.

Η τηλεοπτική κατανάλωση του θανάτου, όχι μόνο σε ταινίες ή τηλεοπτικές σειρές όλο και πιο επιδεικτικές των παγερών του λεπτομερειών, αλλά και στα δελτία ειδήσεων, όπου περνάει ως αυτονόητο ότι έτσι συμβαίνει σε γωνιές του πλανήτη, είχαν προετοιμάσει το έδαφος, προσδίδοντας στον ίδιο το θάνατο γεγονός κανονικότητας. Οι περί θανάτου μιντιακές αφηγήσεις τείνουν να εξηγούν αν όχι να δικαιώνουν πλείστους όσους θανάτους. Επίσης χρεώνουν και ενοχοποιούν τα θύματα για τη μοίρα τους, είτε γιατί έμπλεξαν, ή τάχθηκαν με το μέρος των κακών, είτε γιατί γεννήθηκαν σε λάθος μέρος, είτε γιατί είναι αναλώσιμοι σε υπέρτερα σχέδια γεωπολιτικής ή παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας, είτε γιατί και μόνο δεν στάθηκαν ικανοί να τον αποτρέψουν...

Μια μανιχαϊστική αφήγηση συνιστά σήμερα κυρίαρχο λόγο.

Έχοντας ταξιδέψει πολύ σε χώρες όπου ο θάνατος συνιστά μέρος της καθημερινότητας, έχοντας ζήσει για λίγο με ανθρώπους ποικίλων κοινωνικών στρωμάτων σε τέτοιες χώρες, διαπίστωνα κάθε φορά ότι η γεωγραφική εγγύτητα, το γεγονός ότι οι θάνατοι αυτοί συντελούνται δίπλα, στη γειτονιά, ισοσκελίζεται από μια πολύ μεγάλη ψυχολογική απόσταση, που αποκτά βέβαια κοινωνικά και δη ταξικά χαρακτηριστικά. Προσπαθώντας να μη μοιραστούν τη μοίρα των φτωχών και απόκληρων, οι πλούσιοι αλλά και τα μεσαία στρώματα οχυρώνονται πίσω από τείχη κατά το δυνατόν αδιάβροχα στην επαφή και τη συμπόνια.

Όλο και περισσότερο αναγνωρίζει δυστυχώς κανείς και στην Ελλάδα αυτή την ψυχρή αδιαφορία, την αίσθηση της κανονικότητας ή και αναγκαιότητας του θανάτου.

Ας γνωρίζουμε λοιπόν, και μόνο με βάση αυτό το ανθρωπολογικό παράδειγμα, ότι περνούμε σε «τριτοκοσμικό» κοσμοείδωλο, μην έχοντας καμιά ψευδαίσθηση ότι ανεβαίνουμε τα σκαλιά της επιτυχίας.

Μνημόνιο είναι κάτι που πρέπει να θυμόμαστε, μια συμφωνία απαρέγκλιτη. Και θα συνδεθεί με μνημόσυνα δεκάδων νεκρών. Θα το αποδεχτούμε;

Ή η μνήμη εαυτού, η κοινή συνείδηση, θα μας βοηθήσει να επιλέξουμε τη ζωή έναντι του θανάτου;

Γυμνό Ζευγάρι

Χρήστος Μποκόρος, Γυμνό ζευγάρι ξαπλωμένο, 1989

Η θλίψη σαν πάχνη επικαθόταν στα γυμνά κορμιά, και τα τσιγάρα σχημάτιζαν ένα λυτρωτικό νεφέλωμα. Είχαν περάσει καιροί απομόνωσης, καιροί που δεν αγγίζονταν καν, καιροί που ο ένας είχε σιχαθεί το κορμί του άλλου. Άξαφνα, όπως άξαφνα προέκυψε η πορεία αποξένωσης, μια μελωδία σε λα μινόρε γλύκανε την ψυχή, οδήγησε την επικοινωνία σε υψίπεδα με μεγάλους ορίζοντες, άπλωσε τη θέα. Μα η θέα που τελικώς επέλεγαν ήταν τα μάτια του άλλου. Έπαψαν οι φωνές, οι κατηγόριες, οι βροντώδεις και πείσμονες σιωπές, που άσπρισαν και των δυο τα μαλλιά, πρόσθεσαν κιλά, ρευματικούς πόνους, αρρυθμίες ή δύσπνοιες και πακέτα τα τσιγάρα. Έπαψαν οι εποχές που εκείνος λαχταρούσε τα νεανικά κορμιά σαν να υπήρχε η ελπίδα να τον ανάσταιναν με το σφρίγος τους, κι εκείνη αναζητούσε ν’ αγαπηθεί για να αναγεννηθεί... Έπαψαν οι εποχές που κάθε μέρα τούς γερνούσε τριπλά, κι ήταν παγωμένες ως ο άνεμος, αγχώδεις σαν το προμήνυμα της καταιγίδας, μουσκεμένες με παράπονο...

Τώρα τα πράγματα είχαν χειροτερέψει. Βρίσκονταν καταμεσίς στην καταιγίδα, κι η καταιγίδα ήτανε τυφώνας. Ο κόσμος κι ό,τι γνώριζαν ως σημείο σταθερό στροβιλιζόταν και σκόρπιζε, διαλυόταν με πάταγο, καλυπτόταν από νερό και χώμα κι από άχρηστα αντικείμενα που διαρκώς επισωρεύονταν. Η συρροή αντικειμένων και χτυπημάτων απρόσμενων, τους είχε αφήσει με λιγότερες δυνάμεις. Είχαν αποκάμει, είχαν ξαπλώσει. Άλλο δεν μπορούσαν να σταθούν ορθοί. Μα αυτή η σχεδόν καταναγκαστική οριζόντια στάση, έκρυβε κάποιες άλλες χαρές.

Τώρα ο κόσμος ήταν ήρεμος επάνω στο διπλό κρεββάτι τους, στο κέντρο του τυφώνα. Το ρουμπινί κρασί λαμπύριζε, όπως τα μάτια. Τα μάτια που μέσα στο σμίξιμο του μεσόκοπου κορμιού –σμίξιμο αργό, ηδονικό, απολαυστικό, γεμάτο χάδι, γεμάτο στοργή και νοιάξιμο, ανέφελο, αμέριμνο– γίνονταν κι εκείνα ανέφελα, αμέριμνα. Στις κόρες τους αντικαθρέφτιζαν το βλέμμα του άλλου και ήταν όμορφα, σφριγηλά και νεανικά...Ίδια μ' εκείνα τα μάτια του πρώτου τους έρωτα, δεκαετίες πριν, που αρχικά τους μαγνήτισαν και τελικώς –μετά από ποικίλα σύρε κι έλα, παλινδρομίες και πάθη– τους γήτεψαν οριστικά και τους φυλάκισαν γλυκά τον ένα στον άλλο.

Περίττευαν τα ερωτήματα για την αύριο. Σμίκραινε η ανησυχία για τα έργα του σήμερα. Σε πλήρη παραίτηση από κάθε ανάγκη για επιδόσεις, ακόμα και ερωτικές, υπήρχαν απλώς για τη στιγμή, και η στιγμή έμοιαζε αιωνιότητα. Τι τέξεται η αύριο; Στον αποφασισμένο να πεθάνει, να ξεσπιτωθεί, να σμίξει με τον κόσμο των απόκληρων δεν υπήρχε σχέδιο για την αύριο. Υπήρχε μόνο η αίσθηση του σήμερα, και μια αυτοπαραίτηση γεμάτη εμπιστοσύνη. Αυτές τις τελευταίες μέρες, στην καρδιά της μνημονιακής κρίσης, τις μέρες που προηγήθηκαν μιας καθολικότερης καταστροφής, η σοφία και η επίγνωση ήρθε κι έφερε ξανά τη νεανική ανεμελιά. Ποτέ δεν ήταν τόσο ένα ο έρωτας με το θάνατο, κι εκείνοι ποτέ δεν ήταν τόσο έτοιμοι και για τα δυο.

Επιλογή που αντιπαλεύεται

ΕΥΗ ΒΟΥΛΓΑΡΑΚΗ-ΠΙΣΙΝΑ, Φλογισμένο Τοπίο.  

Μεικτή τεχνική σε καμβά. Διαστάσεις 60 x 40 cm. Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2013.

Μέσα σε ένα αίσθημα ότι φλέγομαι, ζωγραφίστηκε παροξυσμικά τούτος ο πίνακας. Η λίγη κατά περίπτωση προσθήκη gesso σε μέρη ακρυλικού, έδωσε την ευκαιρία να ανακατεύω τα χρώματα χωρίς να στεγνώνουν παρά το καύμα του θέρους, να χαράζω γραμμές με εργαλεία, να συμπληρώνω με μολύβια, να το αλλάζω παίζοντας διαρκώς καθ' οδόν. Βγήκε ένα φλογισμένο τοπίο της μέσα μου ερήμου, κάτι από τις άγριες κι ατέλειωτες οροσειρές των Άνδεων, το Τέξας ή το Μεξικό, κάτι από τις παρυφές της Κωπαΐδας. Ανάμεσα στη Μεσόγειο και τη Λατινική ή και Κεντρική Αμερική, ένας συνειρμός δρόμος. Θα είχα ειλικρινά κατακαεί, αν η πυρά δεν έσβηνε με τα λίγα μπλε και θαλασσιά και το γαλάζιο πάντα του ουρανού. Δεν τον έχω υπογράψει ακόμη τον πίνακα, δεν ξέρω οριστικά αν έχει τελειώσει.

Σε ίδια διάθεση και εν μέσω χινοπώρου, και απολαμβάνοντας το φιλεύσπλαχνο χάδι του ήλιου, λίγο πριν χειμαστούμε για τα καλά.

***

Όταν ποινικοποιείται η διαφωνία με τις αποφάσεις της Κομισιόν, οι παρ' ημίν Αδώνηδες μοιάζουν απλώς με έναν φασουλή του ολοκληρωτισμού. Ο ολοκληρωτισμός και ο συνεπακόλουθος αυταρχισμός είναι συντεταγμένη ευρωπαϊκή στρατηγική. Έρχεται με θεσμικά τανκς, με τακτικό στρατό, όχι με λιανοντούφεκα. Η πολιτική έχει πλήρως εκχωρήσει την εξουσία στις δυνάμεις της οικονομίας. Ο ολοκληρωτισμός ήρθε για να μείνει, και μόνο πολύ μεγάλοι αγώνες των λαών (και όχι ενός μόνο λαού) θα μπορέσουν ενδεχομένως να ανακόψουν αυτό το κύμα. Οι δεκαετίες που θα ακολουθήσουν θα είναι πολύ σκοτεινές. Δεν πάμε πίσω στο '50, δεν πάμε πίσω στο Μεσαίωνα, πάμε να ζήσουμε μια από τις πιο σκοτεινές φάσεις της Ιστορίας, όπως τις απαντούμε διάρπαρτες σε όλες τις μείζονες περιόδους. Αυτό τον ολοκληρωτισμό θα τον βιώσουμε στη χώρα μας στην πιο ακραία εκδοχή του, ως δίψα για αίμα, για αφανισμό... Είναι προφανές ότι δεν λογιζόμαστε άνθρωποι, όπως τόσοι και τόσοι άνθρωποι σε χώρες του τρίτου κόσμου – εικόνες από το μέλλον μας.

Είναι προφανές ότι η εξουσία, και πέρα από την ευρωπαϊκή και η εγχώρια, έχει απολύτως συμφιλιωθεί με το γεγονός ότι σε κάθε κύμα μέτρων θα υπάρχουν θύματα, "παράπλευρες απώλειες", ότι η περίσφιξη της θηλειάς με ανεργία, φορολογία, καταστροφή των υποδομών, των δομών υγείας, λεηλασία της μικροϊδιοκτησίας, λεηλασία των φυσικών πόρων και της γης, καταστροφή της γεωργίας (σπόροι, φάρμακα, φόροι στα αγροτεμάχια, έλεγχος των τιμών κτλ.) δεν θα σταματήσει πουθενά. Δεν θα σταματήσει εξαιτίας της ίδιας της φύσης αλλά και της ροπής των σχεδιαζόμενων πολιτικών. Δεν υπάρχει ευσπλαχνία, υπάρχει σχεδιασμός στην καταστροφή. Υπάρχει πρόθεση λεηλασίας, από τις χειρότερες.

Χθες είχα μια πολύ ευχάριστη ιδιωτική συζήτηση με φίλο που μου έλεγε ότι δεν ανήκει στην αριστερά. Και σκέφτομαι, αν και προσωπικά δεν υπήρξα ποτέ συντηρητική και ουδέποτε συστημική οιουδήποτε είδους, ότι ο άνθρωπος γενικά κουράζεται να είναι συνέχεια στα ταμπούρια. Κουράζεται από τη διαρκή κριτική, θέλει να δημιουργήσει. Ιδίως οι μεσήλικες άνθρωποι, αναμετράμε τη ζωή μας και αναμετράμε το τι δημιουργήσαμε, τι θα αφήσουμε, ποιο θα είναι το λιθάρι της κατάθεσής μας σε αυτή την κοινωνία.

Δεν πιστεύω ότι μια και μόνη αλήθεια μεταφυσικού τύπου είναι η σωστή για τη διαχείριση της οικονομίας, για το πολιτεύεσθαι εν κοινωνία. Εντούτοις, δεν υπάρχει καμία αλήθεια χωρίς δικαιοσύνη και χωρίς ελευθερία. Σήμερα λείπουν και τα δυο, αύριο θα είναι χειρότερα.

Μια στροφή συντελέστηκε μέσα μου το τελευταίο διάστημα και προηγείται πάλι για μένα ο καταγγελτικός και κριτικός λόγος, στο δημόσιο διάλογο – και ας είναι κουραστικός, κι ας μοιάζει νεανικός ή και γεροντοκορίστικος. Στον εργασιακό μας χώρο και στο σπίτι μας εξακολουθούμε να δημιουργούμε όσο μπορούμε, να παλεύουμε, να περισώζουμε, να προχωράμε. Η στροφή όμως αυτή σε μια προτεραιότητα του κοινού, μια εντονότερη και ριζοσπαστικότερη πολιτική δραστηριότητα, σχετίζεται με την καθαρότητα που απέκτησε στη συνείδησή μου η συνειδητοποίηση ότι οι πολιτικές που ακολουθούνται είναι πολιτικές καταστροφής.

Η καταστροφή είναι ο στόχος και τα περί διάσωσης είναι απλώς πονηρή επικάλυψη. Μια ανάγνωση του μετριοπαθούς βιβλίου της Ναόμι Κλάιν, Το Δόγμα του Σοκ, δείχνει καθαρά το επαναλαμβανόμενο μοτίβο της κρίσης (υπαρκτής ή τεχνητά παραγόμενης) ως ευκαιρίας για το κεφάλαιο. Ό,τι δεν συλλαμβάνει ο νους, ό,τι δεν γνωρίζει η εμπειρία, ό,τι αρνείται πεισματικά η συνείδηση και η ανθρώπινη εμμονή στην ελπίδα, αυτό το διδάσκει η Ιστορία.

Όταν είναι πια ξεκάθαρο ότι η καταστροφή από την οποία αντλεί την ευκαιρία το κεφάλαιο είναι ο στόχος, τότε ξέρεις τι πρέπει να κάνεις.

Ξέρεις ότι η απόλυτη προτεραιότητα είναι να σταματήσουν αυτές οι πολιτικές! Μετά μπορείς να επιλέξεις, να δοκιμάσεις, να παλέψεις τους δρόμους της δημιουργίας.

Το ότι αυτό δεν είναι ξεκάθαρο για πολλούς συμπολίτες μας τους οδηγεί σε διάφορες ιδέες: ότι με το μνημόνιο είναι καλύτερα, ότι το μνημόνιο είναι αναγκαίο κακό αλλά φέρνει χρηματοδότηση, ότι πρέπει να έχουμε πολυεπίπεδη και διαφοροποιημένη σκέψη, ότι οφείλουμε να δεχτούμε αξιολόγηση στις υποδομές έστω και προσχηματική, έστω και σε συνθήκες τέτοιας κακοπιστίας και απαξίωσης, κλπ. Με δυο λόγια, παράγεται σύγχυση που επιτρέπει τη διαρκή επανεκλογή των ίδιων συστημικών κομμάτων και την ανακύκλωση των προσώπων στην εξουσία, που επίσης αγωνίζονται με όλες τις δυνάμεις ενός ενστίκτου αυτοσυντήρησης, προσωπικά αντιμέτωποι με τη βαρύτατή τους ενοχή.

Ας το καταλάβουμε όσοι έχουμε ερωτηματικά και αμφιβολίες, ας το καταλάβουν όσοι θέλουν έτοιμο και επί χάρτου σχεδιασμένο το εναλλακτικό σχέδιο, ότι το ακολουθούμενο σχέδιο έχει βάλει τη χώρα σε θάλαμο αερίων. Και παρότι αυτό συμβαίνει σε μικρότερο βαθμό και πανευρωπαϊκά, ας κατανοήσουμε ότι δεν είναι νομοτέλεια, είναι επιλογή να συμβαίνει έτσι.

Επιλογή που αντιπαλεύεται.