Τα Μωρά και τα Νήπια

 Εύη Βουλγαράκη, Ανατολή Ανατολών, 2014.

Ακουαρέλα και μολύβια σε χαρτί 300gr. Διαστάσεις 19 x 24 cm.

"...ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα τοὺς σοφούς καταισχύνῃ, καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τὰ ἰσχυρά..." (1Κορ 1: 27).

Λες και γράφτηκε για την εποχή μας, για τις καταστάσεις μας, για τις μέρες και τις ώρες που ζούμε.
Γράφτηκε ασφαλώς για την τάξη των διανοουμένων, αυτή τη νόθα τάξη.

Μια τάξη στην οποία ανήκω, αλλά και στην οποία δεν έχω την παραμικρή εμπιστοσύνη.

Η διάθεση κοινωνικής ανόδου, σχέσεις υποτέλειας με τους ισχυρότερους και προπετούς περιφρόνησης εκείνων που θεωρούνται κατώτεροι, είναι το κύριο ζήτημα της διανόησης διαχρονικά. Και πολύ δεν έχουν αλλάξει τα πράγματα από την εποχή που ο διανοούμενος, φιλόσοφος, δάσκαλος, συγγραφέας, καλλιτέχνης, αναζητούσε προστασία στην αυλή κάποιου ευγενούς για να μπορέσει να δημιουργήσει.

Η εποχή πολλούς "φιλοσόφους ἀσόφους δεικνύουσα" μας καλεί να αναμετρηθούμε με τον βαθύτατο εαυτό μας, τις βαθύτατες ανάγκες μας.

Αν μια κατηγορία ανθρώπων έχει σήμερα κυρίαρχες ευθύνες, κι αν έχει δραματικά επιβεβαιώσει το αυλικό της ρόλο, είναι η κατηγορία της διανόησης.

Σε συνθήκες που καθημάζεται όλος ο ελληνικός λαός και γκρεμίζεται η κοινωνία, αφού έχει καταστραφεί μεθοδικά η συνοχή της με αλλεπάλληλα στρατηγήματα, οι διανοούμενοι έχουν ευθύνες όσο ποτέ. Είναι καιρός να τις αναλάβουν.

Και πιστεύω βαθύτατα, αν και ενάντια στα εν στενή εννοία συμφέροντά μου, ότι η μεγαλύτερη αυστηρότητα πρέπει να δειχθεί σε εμάς. Στην περίπτωση των διανοουμένων που η φυσική τους θέση είναι να εμπνέουν και να οδηγούν μια κοινωνία.

Η αποτυχία μας θα είναι ασύγνωστη.

Αλλά δεν θα ξαφνιαστώ αν μας ξεράσει η ιστορία και αν την οδηγήσουν τα μωρά και τα νήπια...

Διανόηση, βούληση και γίγνεσθαι...

Οι οικονομιστές παραγνωρίζουν τη θεολογική αρχή ότι «ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, μετάβηθι ἐντεῦθεν ἐκεῖ, καὶ μεταβήσεται· καὶ οὐδὲν ἀδυνατήσει ὑμῖν». (Μτ 17:21). Και γενικότερα παραγνωρίζουν την ελεύθερη βούληση, άρα και την πολιτική, στο πλαίσιο μιας –ήδη διαψευσθείσας– νομοτελειακής εσχατολογίας.

Ποτέ, εξάλλου, η ενσυνείδητη δράση των πολλαπλών ανθρώπινων υποκειμένων δεν εκβάλλει στον συνειδητά καθορισμένο τόπο, διότι η ετερογονία των οπτικών και προοπτικών γεννούν μια σύνθετη συνισταμένη την οποία μόνο μια μακρόχρονη πείρα, προσληπτική των γεγονότων και πραγμάτων ευαισθησία και μια ισχυρότατη διαίσθηση στη βάση της ιστορικής, πολιτικής και ανθρωπολογικής σπουδής μπορεί μερικώς να προβλέψει ή να εικάσει.

Αυτό είναι και το γοητευτικότατο παιχνίδι της ζωής, η συνάντηση του ετεροκαθοριζόμενου ή και του πραγματικού με την ανθρώπινη βούληση.

Ποτέ συνεπώς η ατομική δράση δεν επικαθορίζει την ιστορία ή την ιστορία της σκέψης. Έτσι, και η ίδια η διανόηση όσο κι αν επιδιώκει συνειδητά να διακονήσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης, προσφέροντας ιδέες, αναλύσεις και εργαλεία που εκβάλλουν σε ένα τελικό και επαρκώς λαϊκό και ευπρόσληπτο σύνθημα, δεν έχουν μια ευθύγραμμη σχέση αιτιότητας με το παραγόμενο στην κοινωνία αποτέλεσμα.

Απλώς εκχύνουν σε ένα ποτάμι, το οποίο, συνομιλώντας με τη μορφολογία του εδάφους, κατακτά αυτοτελώς το δρόμο του, κι ας συνενώνει ποικίλους παραπόταμους στο ίδιο νερό.

Το έργο λοιπόν ενός διανοούμενου όχι μόνο πρέπει να κρίνεται στο ιστορικό συγκείμενο καθώς συνιστά διάλογο με ζητήματα της εποχής του, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο διεμβολίζει τη συζήτηση και κατ’ επέκταση την επικαιρότητα, την πολιτική, το πραγματικό, είναι μόνο μερικώς αντίστοιχο με την ίδια την προθετικότητά του, στο μεγαλύτερο δε βαθμό η συμβολή ξεπερνά ή ξεφεύγει των ορίων κάθε προγραμματικής διακήρυξης, συχνά με πολύ ενδιαφέροντα τρόπο, και κάθε πρόβλεψης.

Η αποτίμηση μιας ατομικής συμβολής οφείλει έντιμα να εξετάζει και τα δύο επίπεδα, και αυτό της ενσυνείδητης προθετικότητας και αυτό της τελικής πρόληψης στο κοινωνικό γίγνεσθαι και συνεπώς συμβολής σε αυτό.

Εύη Βουλγαράκη, Παραλία στο Φεγγαρόφως.

Ακρυλικό σε καμβά. Διαστάσεις 20 x 20 εκ. 1 Σεπτεμβρίου 2012.

Κάτω τα Χέρια απ’ τα Σχολεία

Ξεκινά με κορεκτίλα. Με ευγένειες, με διάκριση μεταξύ δημοσιολογίας και ουσιαστικής αποτίμησης μιας είδησης σχετικής με ενδοσχολική βία.

Αλλά στο δρόμο χάνεται. Και όχι μόνο χάνεται: τον λόγο του καταπίνουν τα σκοτάδια της ρατσιστικής βεβαιότητας, μιας βεβαιότητας που εκφέρει κρίσεις επί πολλών. Ο λόγος για το άρθρο του Ανδρέα Ζαμπούκα, με τίτλο «Τα σχολεία του Asperger» που δημοσιεύτηκε στις 25 Ιανουαρίου στο protagon.gr, αλλά ούτε με την παρέλευση λίγων ημερών δεν έχει ξεθωριάσει η αρχική αλγεινή εντύπωση.

Τα πρώτα βήματα του Α. Ζαμπούκα στην ολισθηρή περιοχή συνδέονται με την πρώτη βεβαιότητα: Η βία είναι η κατεξοχήν πραγματικότητα στα σχολεία.

Το μέρος γίνεται το όλον. Η βία.

Ο αρθρογράφος υψώνει το λάβαρο της καταδίκης της διάχυτης βίας. Η εμμονή όμως αυτή –από όπου κι άν προέρχεται– αφενός συμπλέει με μια trendy σειρά ευρωπαϊκών προγραμμάτων υψηλού οικονομικού ενδιαφέροντος, αφετέρου αποτραβά τα μάτια και συγκαλύπτει τη βία εκεί που όντως παράγεται.

Και τα λόγια θα ήταν απλώς παπαρδέλες, πασπαλισμένες με τη ζάχαρη άχνη ενός ψευδοεπιστημονισμού, που τόσο γλυκά σαγηνεύει το κοινό, καθώς το καλεί να αυτοπαραιτηθεί από την κριτική του σκέψη και να εκχωρήσει τα δικαιώματά του με σεβασμό στην "έμπειρη" πένα του αρθρογράφου. Αλλά δεν είναι απλώς παπαρδέλες: ο αρθρογράφος, για την ακρίβεια ο συγγραφέας και καθηγητής «δημιουργικής γραφής», όπως λέει ο ίδιος στο βιογραφικό του προσθέτοντας λίγα μαυλιστικά ζαχαρωτά, δεν «φαντασιώνεται» και δεν παράγει απλώς λόγο, τουτέστιν χίμαιρες και αέρα κοπανιστό.

 Αντίθετα, δικαιώνει συντελούμενες πράξεις, πράξεις βίαιης κατεδάφισης της δημόσιας εκπαίδευσης, στο τώρα, σε 3 επίπεδα.

• Στη γενικευμένη απαξίωση των σχολικών μονάδων με υπερβάλλουσες περιγραφές  
• Στη μονομερή απόδοση ευθυνών  
• Στην ψυχιατρικοποίηση και ποινικοποίηση της σχολικής ζωής

Ο αρθρογράφος το λέει καθαρά:

 «Κάθε λεπτό που περνάει, κάθε διδακτική ώρα, κάθε μέρα, κάποιοι άνθρωποι γίνονται πιο δυστυχισμένοι, πιο αδιάφοροι, πιο «αυτιστικοί». Γιατί υφίστανται τις τραγικές επιπτώσεις ενός αυταρχικού συστήματος λαϊκιστικής διαχείρισης, που υποθάλπει και συντηρεί όλα τα είδη βίας που μπορεί να φανταστεί κανείς. Από την ψυχολογική, τη λεκτική, μέχρι και την άκρως εγκληματική. Ας δοκιμάσει μία επιτροπή του Υπουργείου, με εντολή Εισαγγελέα, να ψάξει αιφνιδιαστικά τους μαθητές. Θα εκπλαγούν οι πάντες από τους σουγιάδες που θα μαζέψουν. Από την άλλη, ας οριστεί μια ομάδα ειδικών να εξετάσει, με σοβαρότητα, την ψυχολογική κατάσταση των διδασκόντων. Σε τι ποσοστό άραγε ανάγονται οι άνθρωποι που λαμβάνουν καθημερινά φαρμακευτική υποστήριξη, με προβλήματα διαταραχής;»

Με το τικ τακ του ρολογιού, το πέρασμα κάθε διδακτικής ώρα η κατάσταση επιδεινώνεται – κάτι πρέπει να γίνει γι’ αυτό, έχει χαρακτήρα επείγοντα. Αν περάσουμε το γεφυράκι του «αυταρχικού συστήματος λαϊκιστικής διαχείρισης» –που κλείνει το μάτι στο κοινό και στις προδιαθέσεις ενός φυσικού αντάρτη-αντεξουσιαστή που κρύβουμε μέσα μας, ενός Τσε Γκεβάρα σε σοκολατάκι, αλλά και ενός μεταρρυθμιστή που θα πατάξει τη σκόπελο του λαϊκισμού, και θα ανατάξει το έθνος ή την κοινωνία, ενός Κεμάλ αλα γκρέκα–, φτάνουμε στον πρώτο σταθμό: 

Εισαγγελέας στα σχολεία. Εισαγγελέας, κύριοι, να συλλάβει αυτούς τους επίδοξους τρομοκράτες με το σουγιαδάκι, όσο είναι ακόμα χλοεροί και πριν γίνουν Ξηροί και είναι αργά. Αντιτρομοκρατία προληπτική στα σχολεία.

Είναι τυχαίο που –τελευταίες ειδήσεις– με εντολές της πολιτικής ηγεσίας επιδιώκεται η συνεργασία διευθυντών σχολικών μονάδων με την αστυνομία, με κανονικές ανακρίσεις διευθυντών και μαθητών, είναι τυχαίο, που φορτώνονται μαθητές με κακουργήματα για μια σχολική κατάληψη, που απειλούνται ότι δεν θα δώσουν εξετάσεις Πανελλαδικές, που ανακρίνονται για τα πολιτικά φρονήματα των οικογενειών τους;

«Τέσσερα ζεύγη ψυχαναγκαστικής συμμετρίας», ένα φράγκο η βιολέτα, οικοδομούν εκ νέου το επιστημονικό προφίλ του αρθρογράφου που μόλις έχει ζητήσει ψυχιατρική ή έστω ψυχολογική αξιολόγηση των διδασκόντων.

Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι οι διδάσκοντες είναι όλοι άρτιοι. Αυτό δεν γίνεται σε κανέναν επαγγελματικό χώρο. Πουθενά όμως δεν μένουν οι εργαζόμενοι τόσο αβοήθητοι, τόσο απαξιωμένοι, τόσο επιθετικά κρινόμενοι από τον καθένα με το δικαίωμα του γονιού, που του επιβάλλει να διεκδικεί τα πάντα για το καμάρι του σε κλίμα πλήρους ιδιωτείας, αλλά και του φορολογουμένου, που γίνεται οιονεί εργοδότης.

Ποιες είναι κοντά σ’ αυτά οι προθέσεις του πραγματικού εργοδότη, του δημοσίου;

Έχουν φανεί, με τις αθρόες διαθεσιμότητες, που τώρα ολοκληρώνονται σε απολύσεις, με τις προσχηματικές αξιολογήσεις συνδεόμενες με ποσοστώσεις και μισθολογικές εξελίξεις, με τα ίδια τα κριτήρια των αξιολογήσεων να είναι έωλα και να πριμοδοτούν τα παιδιά του κομματικού σωλήνα, αυτών με «διοικητική», δηλαδή πολλαπλασιαστική των κεντρικών επιλογών, εμπειρία κ.ο.κ.

Ενώ οι σχολικές κοινότητες χαίρονται να υποδέχονται παιδιά με αυτισμό και asperger στη ζωή τους, όπως υποδέχονται όλα τα παιδιά, και όλα τα στηρίζουν να ζήσουν με πληρότητα τη σχολική ζωή στο πλαίσιο των δυνατοτήτων τους, να χαρούν με πληρότητα τη ζωή της κοινότητας και το παιδευτικό αγαθό, ο αρθρογράφος, υβρίζει με τρόπο χυδαίο και επικίνδυνο, που αγγίζει το όριο του ναζισμού, με έναν εκρηκτικό συνδυασμό άγνοιας και προπέτειας, αυτά τα παιδιά που είναι μαθητές μας.

Η υποβάθμιση της παιδείας, μια βία που ασκείται πάνω στην κοινωνία μας, σχεδιάζεται κεντρικά. Και τέτοια άρθρα, παρελκυστικά, ρατσιστικά και επικίνδυνα υπηρετούν αυτό το σκοπό.

Είναι αδιάφορες οι εσώτατες προθέσεις του αρθρογράφου και το αν συνειδητά επιδιώκει τέτοιες συνδέσεις, ή απορρέουν ασύνειδα ως καρπός ανερμάτιστης και ασυγκρότητης σκέψης. Σε αντίθεση με τις δικές του σερλοκχολμικές και ψευδοψυχολογικές ερμηνείες, δεν θα προχωρήσουμε στα ενδότερα. Θα μείνουμε στα κείμενα.

Η προθετικότητα του κειμένου είναι ξεκάθαρη. Το κείμενο αυτό εκπέμπει ένα φασιστικό και ακραία ρατσιστικό λόγο που διαχέεται στην κοινωνία, διευρύνοντας το φάσμα αποδοχής της παραφροσύνης που πλέον καθημερινά ζούμε.

---

Το κείμενο αυτό έχει επίσης τύχει κριτικής από

τη Γεωργία Βαλωμένου, Απάντηση στο άρθρο του Protagon «Τα σχολεία του Asperger»

και τη Φωτεινή Τσαλίκογλου, Η αποκατάσταση μιας αλήθειας για τα άτομα με Asperger

Όριο [1]

Γεράσιμος Γαλιατσάτος, Απομόνωση, 2010.

Το όριο της σκέψης μας ο εγωισμός μας.

Σε Φίλο Στοχαστή και Επίδοξο Λογοτέχνη, Αμφίβολη Ώρα

Πολ Σεζάν, Πορτρέτο του Γκιστάβ Ζεφρουά

[΄Ισως και εις Εαυτόν]

Αν θέλεις να είσαι στοχαστής εξαίρετος πρέπει να αντέξεις τη μη αποδοχή, μαζί και την αφάνεια. Το κριτικό, το αμφίβολο, το μουδιασμένο βλέμμα των ανθρώπων. Πρέπει ν’ αντέξεις την κατάσταση να σε μυρίζουν και να μη σε πλησιάζουν. Πρέπει να αντέξεις την εσώτατή σου διερώτηση, αν σε θεωρούν κακό ή οχληρό ή επικίνδυνο, αν μοιάζει να στάζουνε τα χέρια σου αίμα, αν το χνώτο σου μοιάζει το χνώτο του φονιά, αν είσαι κακομούτσουνος, μην ίσως τερατώδης. Πρέπει ν’ αντέξεις τη σιωπή, να διαβαίνεις σε μεγάλη μοναξιά και σκότος. Να προχωράς βαθιά και ας χαθείς, να αναγνωρίσεις πόσο έχεις φοβηθεί. Πρέπει να φιλιώσεις με αυτόν που απειλή σε νιώθει και ηλίθιο πολύ αστόχαστα θα σε αποκαλέσει. Που κίνητρα ποταπά στη σκέψη σου διαβλέπει, ως τον κινούν τα σώψυχά του. Που «διατελείς σε σύγχυση» σου βροντοφωνάζει, χωρίς να κάνει κόπο δυο μέτρα κοντά σου να διαβεί... Που μετρά την παραγωγή σου με τον πήχη, που σε ξεπερνά σε ποσότητα και κατοχή της αλήθειας. Θα σε μισήσει ώς το μεδούλι γιατί είσαι αυτό που κατά βάθος λαχταρά μα δεν μπορεί.

Εκεί που συνάζονται οι πολλοί, στην κεντρική πλατεία της αγοράς των ιδεών, δεν είναι τόπος για σε. Παρατηρώντας από λίγο μακρύτερα τα πράγματα, βλέπεις τις ανάγκες συμμαχιών που ονομάζονται φιλίες, βλέπεις τη χρήση τ’ ανθρώπου ως υποστυλώματος. Βλέπεις ποικίλες περιστροφές χορευτικών σχηματισμών, όπου αλλάζουν οι επιμέρους θέσεις μα διόλου το όλον του χορού. Εκεί η συλλογικότητα, αμφίβολη η συνάντηση. Εκεί η ομαδικότητα, η αναγνώριση, το χειροκρότημα. Η ανεπίγνωστη επικράτηση ενός ολοκληρωτικού όλου. Αλλά ενώ δίνουν και παίρνουν οι χειραψίες, τα χαμόγελα, οι φιλοφρονήσεις, είναι λιγοστά τα σμιξίματα των ματιών.

Εσένα ο δρόμος σου δεν είναι η πιάτσα της κοινοτοπίας του καλού. Είναι τα ριζά του βράχου που φυτρώνει το κυκλάμινο. Είναι η λάσπη του χωραφιού όπου βραδιάζει ο ξωμάχος. Η σκοτεινιά του δρόμου όπου ξημερώνεται ο ανέστιος. Η ένταση του γραφείου όπου εργάζεται με μισή ψυχή ο υπάλληλος. Οι ξεχασμένοι τόποι της άλλης του μισής. Η απελπισμένη λύσσα του επαγγελματία. Η παραδεδεγμένη ήττα του διπλανού του. Οι ποικίλες μουσικές της διάψευσης. Τα χρώματα του ονείρου. Τα σκοτάδια του έρωτα, το μισόφωτο της εκκλησιάς, η μπόχα των φυλακών, τα περιτρίμματα μιας συνηθισμένης οικογένειας. Είναι το παρελθόν σου, οι άνθρωποί σου, οι σπλαχνοσκοπίες σου οι πέρα απ’ τις σπουδές σου. Είναι ο ιδρώτας και το αίμα σου. Είναι το χώμα, η αρχή και το τέλος σου. Είναι η τόλμη σου να προχωράς ενώ δεν γνωρίζεις το δρόμο, είναι η τόλμη σου να παραδέχεσαι την άγνοια και να προειδοποιείς να μη σ’ ακολουθούνε πλήθη. Να διώχνεις αυλές και αυλικούς, να πλένεις τις πληγές και τα κουρέλια σου μονάχος.

Να γίνεσαι παράξενος, ιδιότροπος, ενώ τόσο αγαπάς τον κόσμο. Ο κόσμος είναι μέσα σου, κι εσύ ο αίρων τις κοινές αμαρτίες.

Δεν θα πλουτίσεις, ποτέ, καθώς δεν ξέρεις να κολακεύεις το μέσο όρο, μήτε να προσκυνάς τους ισχυρούς.

Εσύ που είσαι φιλόδοξος, εύχεσαι να σε σκέπει η αδοξία. Στέγεις την υγρασία των μουσκεμένων τόπων. Χάνεις την ψυχή σου για να την εύρεις. Δίνεις αίμα να λάβεις πνεύμα. Δεν κοινωνείς τη φιλοκαλία της ευτέλειας, διέρχεσαι εκ του θανάτου προς ζωήν.

Είσαι διαβάτης, είσαι αλήτης, αναζητητής, της λευτεριάς προσκυνητής. Εσύ που ψάχνεις το νόημα της ζωής είσαι έτοιμος να συναντήσεις το όριο του θανάτου;

(Το κείμενο αυτό, συνέχεια ενός διιστολογικού αφιερώματος, αφιερώνεται στους φίλους μου που αγαπούν πραγματικά τη λογοτεχνία. Και σε εκείνους τους εργάτες του λόγου που ιδρώνουν και φιλότιμα μοχθούν. Επειδή κατονόμασα τον Ντοστογιέφσκι ως αγαπημένο μου συγγραφέα, να θυμίσω ότι δεν τον έκανε συγγραφέα το ταλέντο του μόνο, ούτε η ανάγκη, ούτε τα σαλόνια και τα ταξίδια στην εσπερία, τον έκαναν τα σκοτάδια του Πετροπαβλέσκ και οι πάγοι της Σιβηρίας. Θέλουμε πολλοί να γίνουμε αλήθεια λογοτέχνες;)
 

Δια-νόηση

Nόηση ερμηνεία της εμπειρίας
Σκάβοντας το χώμα προσκυνάς
Τη φύτρα που στρέφει στην ανατολή
Αθώα αφήνεσαι
Ο ήλιος έχει διεισδύσει στο κορμί

Νόηση υψιπετής κατασκευή
Μοχλός καριέρας ωραίας
Πλην μοιραίας

Δεν είχε μιαν αλήθεια να σου πει
Χωμάτινη
Σκονισμένη απ’ το πέρασμα του χρόνου
Φιλτραρισμένη στα χαλίκια
Τις λειασμένες πέτρες στο νερό
Ορόσημα
Γνώριμα σημάδια

Πάνω από όλα νόηση
Απλώς σημαία ευκαιρίας
Θνητή. Μ' ευθανασία
Εγκαταλείφθηκε άδοξα
Για την αφθονότερα υποσχόμενη

Μα τι μου λες;
Δεν εντυπωσιάζομαι
Σε ξέρω
Σαν την ψιχάλα της βροχής