Ο Ρόλος των Αιρέσεων στη Διαμόρφωση της Πατερικής Διδασκαλίας για τις Γυναίκες (περίληψη)

Συνάντηση και Αλληλεπίδραση Ορθοδοξίας και Ετεροδοξίας,

Διάλογος Θρησκειών, Νοοτροπιών και Πολιτισμών γύρω από τη Γυναίκα

κατά τους πρώτους μ.Χ. Αιώνες

Ιστορική και Θεολογική Σπουδή

(Περίληψη Εσήγησης σε Επιστημονικό Συνέδριο)

Στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας διερευνούμε επιδράσεις των αιρέσεων στη διαμόρφωση της πατερικής διδασκαλίας για τις γυναίκες. Η έρευνά μας έχει γνώμονα θεολογικά ερωτήματα του σήμερα, εντούτοις καθώς αναφέρεται στην ιστορική περίοδο των πρώτων αιώνων είναι κατά κύριο λόγο μια έρευνα ιστορική. Σημαντική βοήθεια άλλωστε παρέχει η θρησκειολογία και η εργαλειοθήκη της για την κατανόηση όψεων του θρησκευτικού φαινομένου στις ποικίλες εκφάνσεις του. Προσεγγίζοντας ιστορικοκριτικά τις πηγές, μελετούμε συνάμα το συγκείμενο, αναζητούμε το πνεύμα της εποχής αλλά και θεμελιώδη στοιχεία δόμησης της κοινωνίας στη συγκεκριμένη συνάφεια με τις ποικίλες μετεξελίξεις της.

Με αυτή τη μεθοδολογική σκευή, σε όλο το εύρος της έρευνάς μας δεν κατορθώνουμε να διαπιστώσουμε μονοσήμαντες τέτοιες επιδράσεις των αιρέσεων θετικές ή αρνητικές, οι οποίες να έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της πατερικής διδασκαλίας για τις γυναίκες. Παρόμοια, θα ήμασταν πολύ επιφυλακτικοί στη διατύπωση μιας θεωρίας αλληλεπιδράσεων και για λόγους γενικότερης επιστημονικής μεθοδολογίας αλλά και γιατί ειδικότερα δεν φαίνεται να στηρίζεται μια τέτοια θεώρηση στις πηγές.

Εντούτοις, στο πλαίσιο συνύπαρξης στην ίδια κοινωνική πραγματικότητα διαπιστώνει κανείς διαδράσεις, άλλοτε φανερές και άλλοτε υπόρρητες. Το πιθανότερο είναι ότι η αλληλεπίδραση δεν είναι ευθεία, αλλά παράγεται από την κοινή μήτρα του πνεύματος της εποχής, που εμπνέει και γεννά τάσεις σε όλους όσους ζουν στη συγκεκριμένη συνάφεια.

Η εξήγηση για τη σταδιακή απώθηση της γυναίκας από τη δημόσια δράση είναι σύνθετη και πολυπαραγοντική.

Η σύνδεση της γυναίκας με τη σεξουαλικότητα, σε περίοδο γενικής ανάπτυξης εγκρατιτικών τάσεων, είναι που οδηγεί σε περιορισμό της γυναίκας, περιορισμό ξένο προς το Ευαγγέλιο και τη ζωή της πρώτης Εκκλησίας. Δραστηριότητες των αιρέσεων περιπλέκουν την κατάσταση στη μία ή την άλλη κατεύθυνση, αλλά δεν θα την επικαθόριζαν αν αυτό δεν ήταν και μια εσώτατη φωνή των στελεχών της Εκκλησίας, φωνή που οφείλεται στη γενικότερη κοινωνική εξέλιξη.

Πέρα από τις εγκρατιτικές τάσεις, πέρα από την ανάπτυξη και τυποποίηση της λατρείας, στο κοινωνικό πεδίο ο χριστιανικός κορμός είναι όλο και πιο σημαντικός για την ίδια τη Ρώμη, ακόμα και πριν το διάταγμα των Μεδιολάνων, πολύ δε περισσότερο μετά. Συνεπώς το ζήτημα της θέσμισης και της εξουσίας, το ζήτημα του ελέγχου, τίθεται όλο και πιο επιτακτικά, και όχι πάντα σε αγαστή συνεργασία με τα ποικίλα χαρίσματα.

Τελικά είναι η εξουσία, ως πρόταγμα και πειρασμός, που συνέβαλε στον περιορισμό της θέσης και δράσης των γυναικών όπως τεκμηριώνεται στην έρευνα. Πρόκειται κατ’ ουσίαν για όψεις εκκοσμίκευσης της πίστης, σε αντίθεση με τη μεταμορφωτική δυναμική που θα έπρεπε να έχει η πίστη προς την κοινωνία. Έτσι φαίνεται ότι τη λύση του προβλήματος των γυναικών δεν θα τη δώσει η Ιστορία, καθόσον το κακό ουδέποτε έπαυσε στον παρόντα αιώνα. Θα τη δώσει η Θεολογία και η Εικόνα της Βασιλείας, που θα πρέπει να καθρεφτίζεται και στην κοινωνία και στους θεσμούς, κάτι που προσπάθησαν οι μεγάλοι Πατέρες.

Σημ. Ο πίνακας είναι έργο του Γιάννη Μόραλη.

Ἱστορία καὶ Σύγχρονη Θεολογικὴ Ἀναγέννηση

Πίνακας του Κρίστοφερ Μάττι

Ἡ θεολογικὴ ἀναγέννηση ἀπὸ τὴ δεκαετία τοῦ '60 καὶ μετά ἔφερε μιὰ αὔρα δροσιᾶς στὴν ὀρθόδοξη θεολογία καὶ συνέβαλε στὴν ἀνάπτυξη τῆς αὐτοσυνειδησίας μας ὡς ὀρθοδόξων. Στὸ στεῖρο ἀκαδημαϊσμὸ ἀντιτάχθηκε τὸ θεολογικὸ βίωμα ποὺ μόνο ἡ ἐκκλησιαστικὴ καὶ λειτουργικὴ ἐμπειρία μπορεῖ νὰ γεννήσει. Καθὼς ὅμως μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου, καὶ αὐτὸ τὸ κίνημα ἄρχισε νὰ ἐξομοιώνεται σταδιακὰ μὲ τὴ μεσότητα καὶ τὴ ρουτίνα ποὺ εἶναι ἄρρηκτα δεμένη μαζί της, ἡ ἐπαναστατικότητα καὶ ἡ πρώτη ἔνταση καταλάγιαζε, οἱ πρωταγωνιστὲς γερνοῦσαν καὶ τὴ σκυτάλη παραλάμβαναν νεότερες γενιές, ποὺ δὲν εἶχαν πάντα τόσο πονέσει καὶ κοπιάσει, ἀλλὰ τὰ βρῆκαν ἔτοιμα, ἡ πρώτη φλόγα ἄρχισε νὰ τρεμουλιάζει καὶ νὰ ὑποτάσσεται στὸν μόνο ἀθάνατο νόμο τῆς μεταπτωτικῆς μας φύσης, τὴ φθορά.

Λίγοι μαθητὲς κατανόησαν τὴν ἀγωνία καὶ τὸ πνεῦμα ὅλου αὐτοῦ τοῦ κινήματος. Οἱ περισσότεροι, μαθητούδια ἀπὸ δεύτερο χέρι, βολεύτηκαν μὲ αὐτὸ ποὺ ἦταν πλέ­ον κυρίαρχο, τὸ θεώρησαν ὡς τὸ ἐργαλεῖο ποὺ θὰ τοὺς ὁδηγοῦσε ὄχι στὴ ριψοκίνδυνη περιπέτεια τῆς πίστης καὶ τῆς ἀληθινῆς Θεολογίας, ἀλλὰ στὴ θρησκευτικὴ ἀσφάλεια καὶ στὴ μεταφυσικὴ παρηγοριά.

Ἑρμηνευτὲς τῆς Πατερικῆς Θεολογίας βασιλικότεροι τοῦ βασιλέως, πατερικότεροι τῶν Πατέρων, ἀλλὰ μακριὰ ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ βασιλιᾶ. Στὰ τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ ἐνενήντα, στὴν ἀλλαγὴ τῆς χιλιετίας, εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ διαπιστώσουμε ὅτι πολὺς λό­γος γίνεται στὰ σαλόνια μας γιὰ τὴν Πατερικὴ Θεολογία, γιὰ τὸ μοναχισμὸ ἢ τὴν ἄσκηση, γιὰ τὸ βίωμα, τὴ θεοπτία ἢ τὴ θέωση...

Γινόμαστε διαχειριστὲς τῆς Θεο­­λογίας τῶν Πατέρων προσποιούμενοι ἀνάλογο πνευματικὸ ὕψος, γινόμαστε δέ­­κτες τοῦ θαυμασμοῦ καὶ ἐξουσιαστὲς ψυχῶν. Ἕνα βασανιστικὸ ἐρώτημα συχνὰ δὲν φαίνεται νὰ ἀπασχολεῖ σοβαρά: ὁ δικός μας λόγος εἶναι βιωματικὸς καὶ μάλιστα τέτοιος ποὺ νὰ μᾶς δικαιώνει νὰ κραυγάζουμε; Εἴμαστε θεόπτες καὶ θεοφόροι, ἤ εἴμαστε ταλαίπωροι ἄνθρωποι ποὺ ἀκαδημαϊκὰ κατὰ βάση, μὲ τὰ μέ­σα τῆς Ἑρμηνευτικῆς καὶ τῆς Ἱστορίας, καὶ βιωματικὰ στὸ μέτρο ποὺ δίνει ὁ Θεὸς προσεγγίζουμε τὴν Πατερικὴ Θεολογία;

Συχνὰ ἡ ἁγιοκαταπληξία μας λειτουργεῖ ὡς ἄλλοθι γιὰ νὰ ἀποφύγουμε καὶ τὴν ἐλάχιστη ὀδύνη, ὄχι αὐτὴ τὴ δύσκολη τῆς ἄσκησης, τῆς συγκράτησης τοῦ ἐγωισμοῦ καὶ τῆς πνευματικῆς ζωῆς, ἀλλὰ ἀκόμα καὶ αὐτὴ τῆς κριτικῆς σκέψης καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς ἐργασίας. Κατὰ φαντασίαν τεθεωμένοι ξεθεώνουμε καὶ τοὺς πρόθυμους ἀκροατές μας (μήπως καὶ τοὺς μαθητές μας;) χωρὶς νὰ βάλουμε οὔτε τὴν ἐλάχιστη συρμαγιά· εἴμαστε σὰν τὶς φοῦσκες τοῦ χρηματιστηρίου.

Ἡ κριτικὴ αὐτὴ ἀσκεῖται στὴ συνάφεια τοῦ θέματος ποὺ ἐξετάζουμε [τῆς σχέσης ἱστορικῆς αὐτοσυνειδησίας καὶ θεολογίας] γιατὶ εἶναι ἄμεσα σχετική. Κάθετι ποὺ ταράζει ἕνα τέτοιο φαντασιακό, θεωρητικὸ οἰκοδόμημα μιᾶς δοσμένης καὶ ἀπαρασάλευτης δῆθεν «πνευματικότητας», ἀποκρούεται μετὰ βδελυγμίας καὶ μάλιστα συνήθως ἐκ τῶν προτέρων. Καὶ αὐτὸ ποὺ ταράζει μὲ τὸν πιὸ σεισμικὸ τρόπο τέτοιες κατασκευὲς εἶναι ἡ ἴδια ἡ ἱστορικότητα. Ὅταν σκύβει κανεὶς τὸ βλέμμα στὸ παρελθόν (καὶ ὄχι στὸ χαμένο του ὄνειρο ποὺ θὰ ἤθελε νὰ τὸ προβάλει σὲ ἕνα ἐξιδανικευμένο παρελθόν), γνωρίζει ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἦταν ἰδεώδη.

Ὅτι δὲν ὑπάρχει χρυσὴ ἐποχὴ τῶν Πατέρων, ἀλλὰ μεγάλοι Πατέρες ποὺ συνδιαλέχθηκαν μὲ τὴν ἐποχή τους καὶ ἔδρασαν ἄλλοι σὲ συνθῆκες εὐνοϊκὲς καὶ ἄλλοι σὲ συνθῆκες σήψης καὶ παρακμῆς, ἀκόμα καὶ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ χώρου. Ἡ τσιτατολογικὴ χρήση τῶν Πατέρων ὡς αὐθεντιῶν, προδίδει ἀσφαλῶς τὴν ἡμιμάθεια τοῦ χρήστη, ἀλλὰ πέρα ἀπὸ αὐτὸ ὑποκρύπτει τὴ διάθεση νὰ φέρουμε τοὺς Πατέρες στὰ μέτρα μας γιὰ νὰ δικαιώσουμε τὶς ἀγκυλώσεις μας καὶ ὄχι νὰ πᾶμε ἐμεῖς σὲ αὐτούς, μέσα ἀπὸ μιὰ προσέγγιση ἱστορική.

Μιὰ τέτοιας μορφῆς θρησκευτικότητα, ὅσο κι ἂν ἐνδύεται ὀρθόδοξο μανδύα, ἔχει ἐλάχιστη σχέση μὲ τὴν ὀρθόδοξη πνευματικότητα. Εἰσάγει μιὰ παράλληλη θρησκεία ἀνθρώπων ποὺ θὰ ἤθελαν νὰ ξεφύγουν ἀπὸ τὸ χωροχρόνο σὲ μιὰ ἄλλη διάσταση (μεταφυσικὴ ἢ φαντασιακή). Ἀντίθετα ἡ Ἐκκλησία μένει ἐν τῷ κόσμῳ γιὰ νὰ τὸν μεταμορφώνει καὶ νὰ τὸν προετοιμάζει γιὰ τὴ Δεύτερη Ἔλευση τοῦ Κυρίου καὶ τὴ συνάντηση μαζί του σὲ ἕνα κοιωνικὸ ὄραμα τῆς βασιλείας, πρόσωπο πρὸς πρόσωπον.

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ ἄρθρο μου "Ἱστορικὴ Αὐτοσυνειδησία καὶ Θεολογικὴ Διδαχὴ"
στὸ βιβλίο μου Νεωτερικότητα και Σχολική Θρησκευτική Αγωγή, Ἀθήνα: Μαΐστρος, 2004.

Σημ. Ἂν τὸ ἔγραφα ξανὰ σήμερα, θὰ ἢμουν περισσότερο κριτικὴ καὶ μὲ κάποιους ἀπὸ τοὺς πρωταγωνιστὲς αὐτῆς τῆς ἀναγέννησης, ἐξετάζοντας τὰ στερνὰ σὲ σχέση μὲ τὰ πρῶτα. Κατὰ τὰ ἄλλα, τὰ πράγματα ἔχουν μόνο ἐπιδεινωθεῖ καὶ διόλου βελτιωθεῖ ἀπὸ τότε.

---

Ο Βιβλιοθηκάριος

Η βιτρίνα είναι στην αίθουσα του αναγνωστηρίου. Τα ξύλινα έπιπλα, οι στέρεες ξύλινες σκάλες σε κάνουν ευθύς αμέσως να νιώθεις πως είσαι σε καράβι. Ταξιδεύεις αρχικά σε ήρεμα νερά και κατόπιν, περνώντας τα στενά του Γιβραλτάρ βρίσκεσαι σε άγνωστες θάλασσες γεμάτες υφάλους, τέρατα, δράκους, θεριά… Μα δεν είσαι παρά στη Βιβλιοθήκη, σε μια Κεντρική Βιβλιοθήκη. Και το ταξίδι σου είναι στα αδιάβατα μονοπάτια της έρευνας. Ποιος είπε ότι δεν κρύβει παγίδες και κινδύνους κυριολεκτικούς μια μεταφορά; Το γνωρίζεις καλά, εσύ ο ερευνητής – γιατί να μην το πούμε πιο παραμυθένια, ο εξερευνητής αδιάβατων διαδρομών, αχαρτογράφητων εδαφών;

Μόνος θα πορευτείς τη διαδρομή, αφού σε θέλγουν τα άγνωστα νερά, τα απροσπέλαστα απ’ τον ήλιο δάση… Αλλά θα έχεις πυξίδα, εξάντα και αστρολάβο, τον βιβλιοθηκάριο. Επάγγελμα παλιό όσο κι η γνώση. Αυτός γνωρίζει τι κρύβεται και πίσω απ’ τη βιτρίνα. Παλεύει με τη σκόνη, τους ατέλειωτους σωρούς, τις άθλιες στοιβαγμένες αποθήκες. Καταλογογραφεί ευσυνείδητα και σου βρίσκει εκείνο που (ω του θαύματος!) δεν υπάρχει στον ηλεκτρονικό κατάλογο. Κανονικά, είναι «εκτιμητής βιβλίων», επιλέγει και παραγγέλνει, προβλέπει για σένα τον ερευνητή. Δεν ανήκει στις επιστημονικές του αρμοδιότητες απολύτως, αλλά φροντίζει τα σπάνια βιβλία, ενδεχομένως τα χειρόγραφα και παλίμψηστα…

Αν εσύ φέρεις βαρέως την αθλιότητα της οργάνωσης των βιβλιοθηκών στη χώρα σου, αθλιότητα που αποτυπώνει ανάγλυφα το γενικότερο πνευματικό επίπεδο, ο βιβλιοθηκάριος τη ζει.

Αν εσύ θυμάσαι με νόστο πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες επαρχιακών κωμοπόλεων στην Εσπερία, με σύστημα οργάνωσης πολύ σημαντικότερο εκείνου της αθηναϊκής πρωτευούσης, με δίκτυο που εκτείνεται παντού και μπορεί να σου παραγγείλει σχεδόν οτιδήποτε από οπουδήποτε, ο βιβλιοθηκάριος κάθε μέρα το αντιπαλεύει.

Αν η ιατρική κοινότητα μένει βουβή ή χαμηλόφωνα μόλις και ψιθυρίζει γιατί απαξιώνεται η Ιατρική Βιβλιοθήκη του Ευαγγελισμού, ο βιβλιοθηκάριος υψώνει τη φωνή.

Αν ιστορικές βιβλιοθήκες όπως της Ανδρίτσαινας συγχωνεύονται, τουτέστιν κλείνουν, και χλιαρά αντιδρούν οι πνευματικοί άνθρωποι του τόπου, ουδαμώς οι ντόπιοι που ίσως δεν γνωρίζουν την αξία μιας βιβλιοθήκης, ο βιβλιοθηκάριος υψώνει τη φωνή.

Αν στα σχολεία εισάγονται Ερευνητικά Προγράμματα, αλλά κλείνουν οι υπάρχουσες πολυδιαφημιζόμενες βιβλιοθήκες που λειτούργησαν μέσω ΕΣΠΑ, από υποστελέχωση, κι ας ξέρει πως το ζήτημα αφορά έναν άλλο κλάδο, ο βιβλιοθηκάριος υψώνει τη φωνή.

***

Είμαι ερευνήτρια… Και νιώθω στερημένη σαν φτωχοκόριτσο της επαρχίας όταν μιλάμε για βιβλιοθήκες στην Ελλάδα.

Είμαι εκδότρια… Και έχουμε δωρίσει πάλιν και πολλάκις βιβλία σε βιβλιοθήκες που διαλύθηκαν στα εξ ών συνετέθησαν μόλις ξέφτισε ο αρχικός ενθουσιασμός των εθελοντών στελεχών τους, ενώ δεν στηρίχτηκαν σε επαγγελματική βάση.

Είμαι καθηγήτρια… Και θλίβομαι που δεν μπορώ να δείξω στα παιδιά πώς να ανακαλύπτουν τη γνώση όπως ανακαλύπτουν τον έρωτα.

Είμαι μάνα, σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία. Και θα ήθελα και τα σπίτια όπου στάζουν οι τοίχοι, όπου χτυπούν τα δόντια των παιδιών κάτω από τις κουβέρτες, όπου δεν υπάρχει internet ή και ρεύμα ηλεκτρικό, αυτά τα σπίτια και αυτά τα παιδιά, να περνούν τις ώρες τους ζεστά και δημιουργικά σε μια βιβλιοθήκη της γειτονιάς τους, στελεχωμένη με έναν βιβλιοθηκάριο με γνώση και ψυχή.

Είναι αναγκαίο όσο το ψωμί.

Στη φτώχεια είναι πιο αναγκαίο από ποτέ.

Είμαστε μια χώρα παρακμιακή, λίγο πριν την εμμηνόπαυση, μ’ ένα γυαλιστερό κομπινεζόν και χαζοκαμαρώνουμε…

***

Ο έρωτας του ερευνητή και του βιβλιοθηκάριου είναι επίσης αρχέγονος. Κι αν η έρευνα στη χώρα αυτή δεν προχωράει είναι γιατί η σχέση αυτή, η ερωτική, έχει έναν κόμπο απ’ την αρχή. Σκόπιμα μιλώ για έρωτα ερευνητή και βιβλιοθηκάριου και όχι έρευνας και βιβλιοθήκης. Γιατί τα έμψυχα τιμούν τα άψυχα. Οικογένεια είναι οι άνθρωποι όχι οι τοίχοι. Βιβλιοθήκη είναι κυρίως τα στελέχη της, όχι τόσο τα γεμάτα ή άδεια ράφια της.

Στον έρωτα αυτό, τον δύσκολο, όπως όλους τους έρωτες στα χρόνια του μνημονίου, βάζει ταφόπλακα μια γραφειοκρατία. Μια άψυχη, ληγμένη, περίτεχνη λογιστική χαρτούρα. Κι αν οι βιβλιοθηκάριοι λογίζονται οι πρώτοι αναλώσιμοι δημόσιοι υπάλληλοι, μαζί τους αναλωνόμαστε, πυρπολούμαστε, καιγόμαστε, όλοι εμείς, οι ποικιλώνυμοι εραστές του βιβλίου.

***

Τον γνώριζα από τις αρχές σχεδόν της συμμετοχήs μου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Από τα οξυνούστατα σχόλιά του, πολύ κοντά με τις διαθέσεις μου για τον χώρο του βιβλίου και τον χώρο των βιβλιοθηκών. Είχα την τύχη να τον γνωρίσω καλύτερα συν τω χρόνω. Γράφει ταχτικά σε έγκριτη εφημερίδα, αλλά δεν τον χαρακτηρίζει τίποτα ψωνίστικο. Τίποτε από το γνωστό ψωνίστικο των –όσο πιο δήθεν, τόσο πιο ψώνια– διανοουμένων.

Έχει χαμόγελο που σε λιώνει. Είναι η προσωποποίηση της απλότητας στις σχέσεις. Μεγάλη αρετή η απλότητα. Σε βλέπει, σε αγκαλιάζει, σε φιλάει. Μάγουλο βελούδο. Είναι οικοδεσπότης. Οικοδεσπότης διιστολογικών αφιερωμάτων και οικοδεσπότης αληθινός στην παρέα, όπου ένας πράσινος αναπτήρας μας ανάβει φωτιές.

Σε μελετάει και σ’ εμπιστεύεται. Χαρίζεται αλλά δεν υπερσχετίζεται. Στη δουλειά κρατάει την απλότητα, την εξυπηρετικότητα αλλά δεν υποκύπτει στην τυραννία της οικειότητας. Βλέπει μακριά, ως παραμυθάς, πατάει στη γη, ως εργάτης.

Συστήνεται ως βιβλιοθηκάριος. Τόσο απλά. Στην απλότητα διαφυλάσσει την ουσία, διαφυλάσσει την κρίση του στέρεη.

Απλό και διόλου περισπούδαστο και τούτο το κείμενο. Αφιερώνεται στον Βιβλιοθηκάριο.

Μαζί με τα άλλα του διιστολογικού μας αφιερώματος.

Χρόνια πολλά. Από γιορτή σε γιορτή...


Στα Κατσαμάκεια 2013 μετέχουν επίσης οι:

Nefosis A : Εμπρός λοιπόν καλά μου βιβλία!

roubinakiM : Το μάθημα που πρέπει να πάρεις, μικρέ μου Δίδυμε

Ο Δύτης των Νιπτήρων: Ο φανταστικός Βιβλιοθηκάριος

Deva Aleema: V for Vivliothikarios

Kidscloud: ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ! ;) ΚΑΤΣΑΜΑΚΕΙΑ 2013

Dina Vitzileou: Κατσαμάκεια 2013, μια γλυκειά όψη του διαδικτύου...

fvasileiou: Χρόνια πολλά, Γιώργο!

Stavrula: Ο φίλος μου ο Γιώργος

Silentcrossing: ρόλερ κόστερ στη βιβλιοθήκη

Λάσπη στ' αστέρια: Ένας κότσυφας στη μπλογκόσφαιρα! 

Κόκκινο Μπαλόνι: Για τον βιβλιοθηκάριο της καρδιάς μας 

Τσαλαπετεινός: Kaçamakεια 2013

Pollyanna: Να κάνουμε ένα αφιέρωμα με θέμα....

Καγκουρώ: Ένα αφιέρωμα από καρδιάς

Theorema: Το φως

kizil kum: τσακμακ

Anna-Silia: Όταν ήμουν... βιβλιοθηκάριος

Ερυθρό Καγκουρώ: Αντί πινακίου φακής...

Κουπέπκια: Κατσαμάκεια συνωμοσιολογία 

Κυνοκέφαλοι: γρηγόρης στ. είπε...

Happy Hour: Κατσακμάκι